01.Reincarnations part 2
02.A World Full of Spies
03.The Killing Song of Sirens
04.When I Fall
05.Records from My Shelf
06.Name on the Sand
07.Generation War
08.Envy
09.Penelope
10.Light Your Cigar
11.Like Father Like Son
12.Twelve Spaceships
13.Hope Dies Last
14.The Goldfish
15.Odysseus
16.The Sounds of War
17.The Game
18.Through the Looking Glass (Past the Veil of Clouds)
19.That Was 30 Years Ago
Rok wydania: 2026
Wydawca: Lynx Music
Dyskografia grupy Millenium pęcznieje w zawrotnym tempie. Sztandarowy projekt Ryszarda Kramarskiego wzbogacił się właśnie o kolejną płytę koncertową. Jeśli dobrze liczę – będzie to już czwarte tego typu wydawnictwo w dorobku zespołu. Wcześniej ukazały się bowiem „Back After Years”, „The Cinema Show” i „Souvenir From Holland”. Najnowsza pozycja pod wieloma względami przebija jednak swych poprzedników.
Przede wszystkim omawiany tutaj album dokumentuje szczególny moment w historii Millenium. Jest zapisem specjalnego koncertu podsumowującego dwudziestopięciolecie istnienia zespołu. Chociaż ów srebrny jubileusz należy tu traktować nieco umownie. Co bardziej wnikliwi znawcy poczynań lidera mogą mu wszak wytknąć, iż karierę muzyczną rozpoczynał przecież trochę wcześniej. W dodatku owa celebracja ćwierćwiecza funkcjonowania formacji pod nazwą Millenium znacznie przekroczyła granice repertuaru samej grupy.
Impreza zorganizowana w Nowohuckim Centrum Kultury w Krakowie we wrześniu ubiegłego roku równie dobrze mogłaby nosić nazwę „Ryszard Kramarski Festival”. W istocie okazała się bowiem przeglądem całego spektrum dokonań szefa Millenium. Oprócz występu powiększonego składu tej grupy dała słuchaczom rzadką możliwość podziwiania na żywo innych muzycznych wcieleń pana Ryszarda – TRK Project, Framauro i najmłodszego stażem owocu jego nieskrępowanej płodności artystycznej – Fatherson.
Jak przystało na współczesne standardy wydawnicze odnośnie „płyt z oklaskami”, wydawnictwo pod nazwą „Universum” dostępne jest aż w trzech formatach. Fani wyrażający pragnienie sentymentalnego powrotu do wydarzeń ciepłej wrześniowej soboty mogą się zaopatrzyć w wersję audio-wizualną i mają tutaj do wyboru klasyczny nośnik DVD lub nieco lepszy jakościowo Blu-Ray. Mnie pozostaje bazować na przekazanej do zrecenzowania dwupłytowej edycji CD. Dobre i to. Nawet obcowanie z samym zapisem dźwiękowym daje całkiem niezłe pojęcie o wyjątkowości udokumentowanego wydarzenia.
Jak wspomniałem powyżej, jubileuszowy występ Millenium znacznie wykraczał poza obsadę aktualnego składu zespołu. Oprócz grającego na klawiszach (i okazjonalnie śpiewającego) lidera formacji Ryszarda Kramarskiego na scenie pojawili się Piotr Płonka i Marcin Kruczek z gitarami, Krzysztof Wyrwa na basie, Grzegorz Bauer na perkusji oraz ubarwiający całość urokliwymi dźwiękami saksofonu Łukasz Płatek. Przy mikrofonie następowały natomiast roszady. Najwięcej udzielał się oczywiście aktualny wokalista David Lewandowski, jednakże w niektórych starszych kompozycjach zwalniał miejsce dla swych poprzedników. I tak w numerze „Light Your Cigar” usłyszeć można Łukasza Gałęziowskiego a w „When I Fall” Marka Smelkowskiego. Z kolei „Like Father Like Son” to wokalny duet ojcowsko-synowy za sprawą wokalu Ryszarda i Michała Kramarskich. Smaczków jest więcej. W piosence „The Killing Song Of Sirens” swoim natchnionym głosem czaruje Anna Batko z Hipgnosis a w „Records From My Shelf” rolę gościa specjalnego pełni nie kto inny a sam Stuart Nicholson z legendarnego Galahad!
Zestaw kompozycji zaprezentowanych przez połączone siły występujących tu artystów śmiało określić można mianem „greatest hits”. W istocie znajdziemy tu wszystkie kluczowe składniki twórczego warsztatu Ryszarda Kramarskiego. I to w sporej dawce. Są charakterystyczne harmonie wokalne, chwytliwe motywy melodyczne i mnóstwo „pinkfloydowych” partii gitar. Brawurowe wykonanie, świetne brzmienie i nienaganna produkcja nagrania to w zasadzie znak firmowy Lynx Music – aczkolwiek podkreślić ten fakt zawsze wypada. Prawdziwą ozdobą szaty graficznej są zaś fotografie mego Szanownego Kolegi z zaprzyjaźnionego portalu Maj Music – Michała Majewskiego.
Reasumując – dla wszystkich uczestników tamtego jubileuszowego koncertu „Universum” jest obowiązkową pozycją na półce z płytami. Dla pozostałych może być idealnym wprowadzeniem w progresywny świat krakowskiego czarodzieja klawiatury. Wzorowe wręcz podsumowanie pierwszego ćwierćwiecza Millenium. Teraz czas na ciąg dalszy!
8/10
Michał Kass
